Căn phòng ngầm bên dưới Phân khu 9 ngập trong một bầu không khí đặc quánh, lạnh buốt và nồng nặc mùi dầu mỡ đông đặc quyện lẫn với hơi lưu huỳnh thoát ra từ các đường ống rò rỉ. Ánh sáng từ chiếc đèn măng-xông treo trên trần sắt gỉ chỉ đủ thắp sáng một khoảng không gian nhỏ hẹp ở giữa, để lại những góc phòng chìm trong bóng tối âm u, nơi những chiếc bánh răng khổng lồ của hệ thống thông gió thỉnh thoảng lại rên rỉ lên một tiếng khô khốc rồi quay chậm rãi.
Vex ngồi đối diện với Elena qua chiếc bàn gỗ thô mộc đã mục ruỗng ở các góc. Gương mặt gã hằn sâu những nếp nhăn của năm tháng và sự khắc nghiệt của cuộc sống dưới lòng đất. Cánh tay cơ khí của gã – một tổ hợp phức tạp của những ống đồng nhỏ, trục khuỷu và những khớp nối bằng thép hoen gỉ – đặt bất động trên mặt bàn, phát ra những tiếng xì xào rất nhỏ của hơi nước đang nguội dần. Elena nhìn chăm chăm vào những ngón tay kim loại ấy, rồi ngước lên nhìn thẳng vào đôi mắt xám đục của người đàn ông đối diện.
"Ông nói rằng họ tự nguyện?" Giọng Elena run run, không phải vì cái lạnh cắt da của hầm mỏ, mà vì sự phẫn nộ đang dâng trào trong lồng ngực cô. "Iris... con bé mới chỉ mười tám tuổi. Làm sao một đứa trẻ có thể tự nguyện từ bỏ thể xác của mình, từ bỏ linh hồn và ký ức để biến thành một cỗ máy vô tri? Đó không phải là Thăng Hoa, Vex. Đó là một vụ sát hại được hợp pháp hóa bởi những kẻ cai trị tầng trên!"
Vex không trả lời ngay. Gã chậm rãi dùng bàn tay thịt da còn lại để châm một điếu thuốc lá tự cuốn bằng loại cỏ khô rẻ tiền thu hoạch từ các vách đá ẩm ướt. Đốm lửa đỏ lóe lên, soi rõ những vệt bụi than bám trên đôi gò má hóp và vầng trán rộng của gã. Khói thuốc màu xám nhạt bay lên, lờ lững xoáy vào khoảng không rồi tan biến dưới cánh quạt hút gió.
"Cô tiểu thư của Viện Hàn lâm," Vex thở ra một làn khói dài, giọng gã khàn đặc như tiếng hai viên đá cọ xát vào nhau. "Cô đứng trên những đài quan sát rực rỡ ánh mặt trời của thành phố phía trên, nhìn xuống chúng tôi qua những chiếc kính viễn vọng mạ vàng. Đối với cô, tự do là một định đề, một quyền lợi hiển nhiên như việc thở bầu không khí trong lành mà cô có mỗi ngày."
Gã nâng cánh tay cơ khí lên, những pít-tông nhỏ chuyển động nhịp nhàng với một tiếng cạch nhẹ.
"Iris không bị ép buộc. Tôi đã quỳ xuống trước con bé, cầu xin nó đừng bước vào phòng Thăng Hoa. Nhưng cô có biết con bé đã nói gì không? Nó bảo: 'Cha ơi, nếu con không đi, tháng sau chúng ta sẽ không có đủ khẩu phần Aether tinh chất để giữ cho phổi của cha không bị đông cứng'."
Vex dừng lại, ánh mắt gã nhìn xoáy vào Elena, sâu thẳm và trống rỗng như những hố mỏ hoang phế.
"Ở dưới này, Elena ạ, cái chết không phải là một sự lựa chọn lãng mạn. Nó là một bài toán số học tàn nhẫn. Hoặc là cô chết dần chết mòn vì bệnh phổi Aether, khi các phế nang của cô hóa đá và cô sẽ nghẹt thở ngay trong bầu không khí cô đang cố hít vào; hoặc là cô bán đi phần da thịt của mình để đổi lấy sự tồn tại của những người thân yêu. Iris đã chọn bán đi bản thân để tôi có thêm năm năm cuộc đời. Con bé chọn trở thành một phần của cỗ máy vận hành thế giới này, để đổi lấy việc gia đình nó không phải chết đói trong những xó tối của hầm mỏ."
Elena cảm thấy cổ họng mình đắng ngắt. Cô muốn phản bác. Cô muốn nói về nhân phẩm, về những tuyên ngôn tự do mà cô đã được học trong các giảng đường lát đá cẩm thạch ở thượng giới, về những quyền cơ bản của một con người mà không một thế lực nào được phép tước đoạt. Nhưng những từ ngữ đó, khi đối mặt với hơi ấm yếu ớt phát ra từ lò sưởi Aether đang cạn kiệt ở góc phòng và tiếng ho khan của những công nhân mỏ ngoài hành lang, bỗng trở nên rỗng tuếch và xa xi đến nực cười.
"Nhưng đó là một sự lựa chọn trong tuyệt vọng," Elena cố gắng tìm lại giọng nói của mình, dù nó đã nhỏ đi rất nhiều. "Hệ thống này đã dồn các người vào đường cùng để bắt các người phải đưa ra quyết định đó. Nếu các người đấu tranh..."
"Đấu tranh chống lại ai?" Vex ngắt lời cô bằng một nụ cười chua chát. "Chống lại trọng lực đang kéo chúng tôi xuống đất? Hay chống lại các tinh thể Aether – thứ duy nhất cung cấp năng lượng cho cả hành tinh này nhưng cũng đồng thời đầu độc chúng tôi từng giờ? Cô có biết tại sao những người thợ mỏ già lại xếp hàng dài trước điện thờ Thăng Hoa mỗi khi mùa đông đến không?"
Gã đứng dậy, bước đến gần bức tường đá ẩm ướt, nơi những vệt nước ngầm chảy rỉ rả tạo thành những đường vân kỳ dị. Gã đặt bàn tay cơ khí lên lớp đá lạnh buốt.
"Bởi vì họ đã kiệt sức. Khi một người thợ mỏ không còn sức để cầm búa, anh ta trở thành một gánh nặng. Một cái miệng ăn không đóng góp được gì. Gia đình anh ta sẽ phải gánh khoản nợ Aether của anh ta. Thăng Hoa là lối thoát duy nhất của họ. Sau khi được tích hợp vào mạng lưới bán sinh học của thành phố, họ không còn biết đau, không còn biết đói, và quan trọng nhất, họ gửi lại cho gia đình mình một khoản trợ cấp đủ để những đứa trẻ không phải bán mình cho các lò luyện kim sớm hơn mười năm. Đó là sự hy sinh, Elena. Là tình yêu thương duy nhất mà những kẻ ở đáy xã hội này có thể dành cho nhau."
Bóng tối trong phòng dường như đậm đặc hơn, nuốt chửng lấy dáng người cao lớn nhưng hơi khom của Vex. Elena cúi đầu, hai bàn tay cô siết chặt lấy vạt áo len thô. Cô nhớ lại những bài luận thuyết mà mình đã viết, những cuộc tranh luận nảy lửa về 'quyền tự do lựa chọn của công dân' tại các câu lạc bộ học thuật. Cô đã từng tin rằng tự do là giá trị tối thượng của con người. Nhưng ở đây, giữa lòng đất sâu thẳm này, tự do là một khái niệm vô dụng trước cái đói và bệnh tật. Quyền lựa chọn duy nhất của những con người này là lựa chọn cách thức và thời điểm để hi sinh chính mình.
Một tiếng còi hơi vang lên từ phía xa, trầm đục và kéo dài, báo hiệu một ca làm việc mới bắt đầu ở các tầng sâu hơn. Tiếng xình xịch của các pittông áp suất lớn vọng qua lớp đá dày, rung chuyển nhẹ chiếc bàn gỗ giữa hai người.
Vex quay lại nhìn cô, ánh mắt gã dịu đi đôi chút nhưng nỗi đau vẫn hằn rõ.
"Tôi ghét những kẻ ở thượng tầng," gã nói, giọng thấp xuống như một lời tự sự. "Tôi ghét cái cách họ nhìn chúng tôi như những linh kiện có thể thay thế. Nhưng tôi không thể ghét Iris vì quyết định của con bé. Tôi cũng không thể ghét những người thợ mỏ đang xếp hàng ngoài kia. Cô muốn mang lại tự do cho chúng tôi sao, cô tiểu thư? Trước tiên, hãy cho chúng tôi một cách để sống sót mà không cần đến sự tự do đó đã."
Elena ngồi im lặng. Sự im lặng của cô bao trùm lấy căn phòng, nặng nề và nghẹt thở hơn cả bầu không khí nhiễm độc Aether. Cô nhận ra rằng, khoảng cách giữa thế giới của cô và thế giới của Vex không chỉ là vài ngàn mét độ cao, mà là một vực thẳm đạo đức xám xịt mà không một lý thuyết hàn lâm nào có thể khỏa lấp được. Cô không còn từ ngữ nào để bào chữa cho những lý tưởng của mình nữa. Cô chỉ còn lại nỗi đau đớn câm lặng trước thực tại tàn nhẫn của một thế giới mà sự sống được mua bằng chính phần người của những người cha, người con.